Biżuteria wiktoriańska – historia, symbole i najważniejsze cechy epoki wiktoriańskiej

Epoka wiktoriańska to jeden z najważniejszych okresów w historii jubilerstwa. Biżuteria wiktoriańska do dziś zachwyca detalem, symboliką i romantycznym charakterem. Powstające w XIX wieku pierścionki, broszki, medaliony czy bransoletki wyróżniały się bogactwem motywów oraz niezwykłym rzemiosłem złotniczym.

Epoką wiktoriańską nazywamy okres panowania królowej Wiktorii Hanowerskiej w Wielkiej Brytanii w latach 1837–1901. Był to czas ogromnego rozwoju imperium brytyjskiego, przemysłu, kolei, handlu i sztuki. Anglia stała się wówczas jednym z najpotężniejszych państw świata, a londyńskie pracownie jubilerskie zaczęły wyznaczać trendy dla całej Europy.

Rozwój kolonializmu zapewnił łatwiejszy dostęp do kamieni szlachetnych, pereł, onyksów czy egzotycznych materiałów dekoracyjnych. Dzięki temu biżuteria przestała być zarezerwowana wyłącznie dla arystokracji i zaczęła trafiać również do zamożnego mieszczaństwa.

W sztuce epoki wiktoriańskiej ogromną rolę odgrywał sentymentalizm, romantyzm i symbolika. Motywy obecne w literaturze czy malarstwie szybko przenikały również do jubilerstwa. To właśnie wtedy powstały jedne z najbardziej charakterystycznych stylów biżuterii XIX wieku.

Okres romantyczny w biżuterii wiktoriańskiej (1837–1861)

Pierwszy etap epoki wiktoriańskiej nazywany jest okresem romantycznym. Był silnie związany z miłością królowej Wiktorii do księcia Alberta.

Królowa uwielbiała lekką, sentymentalną biżuterię z motywami serc, kwiatów i symboli miłości. Jednym z najbardziej znanych klejnotów tego czasu była broszka z szafirem i diamentami podarowana jej przez Alberta jeszcze przed ślubem. Komplet tworzyła także diamentowo-szafirowa tiara zaprojektowana przez księcia Alberta w 1840 roku.

W tym okresie ogromną popularnością cieszyły się:

• medaliony z kosmykami włosów,
• broszki z motywami roślinnymi,
• pierścionki sentymentalne,
• bransoletki z grawerami,
• biżuteria z pereł, agatów i onyksów.

Ważną rolę odgrywała symbolika. W biżuterii często pojawiały się:

• węże symbolizujące wieczność,
• niezapominajki oznaczające pamięć,
• motyle i ważki odnoszące się do przemiany,
• półksiężyce kojarzone z kobiecością.

Do Anglii napływali również jubilerzy i rzemieślnicy z kontynentalnej Europy, co przyczyniło się do rozwoju produkcji biżuterii na dużą skalę.

www.butterlaneantiques.com

Biżuteria żałobna w epoce wiktoriańskiej (1861–1880)

Po śmierci księcia Alberta w 1861 roku rozpoczął się drugi etap epoki wiktoriańskiej zwany okresem wielkim. Królowa Wiktoria pogrążyła się w wieloletniej żałobie, co miało ogromny wpływ na modę i jubilerstwo.

W tym czasie niezwykle popularna stała się biżuteria żałobna. Produkowano medaliony z miniaturowymi portretami Alberta, pierścionki żałobne oraz brosze wykonywane z czarnych materiałów.

Najczęściej wykorzystywano:

• gagat (jet),
• onyks,
• czarną emalię,
• perły,
• wulkanizowany kauczuk,
• włosy bliskich osób.

Szczególnie charakterystyczna była biżuteria wykonywana z włosów. Włosy wplatano w bransoletki, naszyjniki, pierścionki i broszki, tworząc sentymentalne pamiątki po ukochanych osobach.

Biżuteria z włosów była nie tylko symbolem żałoby, ale również przyjaźni, miłości i więzi rodzinnych. W epoce wiktoriańskiej takie ozdoby stały się niezwykle modne i często wykonywano je samodzielnie w domu.

Okres estetyczny i subtelna biżuteria końca XIX wieku (1880–1901)

Ostatni etap epoki wiktoriańskiej określa się mianem okresu estetycznego. Biżuteria stała się wtedy delikatniejsza, lżejsza i bardziej subtelna.

Coraz większe znaczenie miał nie tylko koszt kamienia, ale także jego wygląd i barwa. Do łask wróciły opale, ametysty oraz mniej klasyczne kamienie ozdobne.

W tym czasie popularność zdobyły:

• cienkie naszyjniki,
• delikatne pierścionki,
• medaliony z grawerami,
• biżuteria inspirowana naturą,
• ręcznie wykonywane ozdoby na indywidualne zamówienie.

Rozwijająca się emancypacja kobiet wpłynęła również na modę. Biżuteria musiała być bardziej praktyczna i wygodna, ponieważ kobiety zaczęły aktywniej uczestniczyć w życiu społecznym oraz wydarzeniach sportowych.

Jednym z najpopularniejszych motywów końca epoki wiktoriańskiej było hebrajskie słowo „Mizpah” oznaczające „Bóg czuwa nad Tobą”. Medaliony i pierścionki z takim napisem wręczano bliskim osobom przed podróżą lub rozstaniem.

Czym wyróżnia się biżuteria wiktoriańska?

Biżuteria wiktoriańska do dziś zachwyca bogatą symboliką i niezwykłym rzemiosłem. Najbardziej charakterystyczne cechy tego stylu to:

• romantyczne motywy,
• sentymentalny charakter,
• ręczne wykonanie,
• symbolika miłości i pamięci,
• wykorzystanie pereł, onyksów, agatów i opali,
• medaliony i biżuteria z grawerami,
• motywy roślinne i zwierzęce,
• biżuteria żałobna z XIX wieku.

Oryginalna biżuteria wiktoriańska jest dziś ceniona zarówno przez kolekcjonerów, jak i osoby poszukujące unikatowej biżuterii vintage z historią.

www.butterlaneantiques.com

Dlaczego biżuteria wiktoriańska wciąż fascynuje?

Biżuteria epoki wiktoriańskiej łączy romantyzm, historię i kunszt dawnych pracowni jubilerskich. Każdy medalion, pierścionek czy broszka niosły określone znaczenie i emocje.

To właśnie dlatego XIX-wieczna biżuteria wiktoriańska do dziś pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych i pożądanych kategorii dawnego jubilerstwa.

---

Bibliografia i netografia:

• Clare Phillips, ‘Jewelry: From Antiquity to the Present’, Thames & Hudson, 1996
• Charlotte Gere & Judy Rudoe, ‘Jewellery in the age of Queen Victoria: A mire to the world’, The British Museum Press, 2012
• Misztal M., ‘Królowa Wiktoria’, Wyd. Ossolineum, 2010
• www.vam.ac.uk
• https://www.sothebys.com/en/articles/queen-victoria-and-jewelry
• https://www.butterlaneantiques.com/